Planowanie
Planowanie zakłada więc uzyskanie pożądanego zachowania. Aby zwiększyć prawdopodobieństwo sukcesu, należy ograniczyć ryzyko odstępstw od planu. Najprostszym rozwiązaniem jest blokowanie niekontrolowanej spontaniczności i emocji. W tym celu wystarczy opanowanie i kontrolowanie ekspresji uczuć. Aby wywoływać pożądane zachowanie, posługujemy się metodą nagrody i kary. Pochwała, miłość, publiczne uznanie towarzyszą zachowaniom służącym dobru ogółu -planowi, W przypadku zachowań, które przeszkadzają realizacji wspólnych celów grupy c/y społeczeństwa, grozi brak akceptacji, napiętnowanie, odrzucenie, system kar. Do planu należy także rozwijanie tak subtelnych narzędzi warunkowania, jak indywidualne wyrzuty sumienia czy kolektywne poczucie winy. Im bardziej rozwinięte, im bardziej złożone jest dane społeczeństwo, tym większy jest nacisk na planowanie. Można śmiało zaryzykować twierdzenie, że kraje wysoko uprzemysłowione - podobnie jak państwa z mocno scentralizowanymi albo dyktatorskimi strukturami władzy! - mają najostrzejsze systemy wychowania. Poziom zaawansowania organizacji i planowania oddziałuje na rygorystyczność norm i wymogów w procesie wychowania. 7. drugiej strony można zaobserwować, że kraje południa, mniej uprzemysłowione lub o bardziej rolniczym charakterze wybierają bardziej swobodne formy wychowania, pozostawiające więcej miejsca na improwizację.
Te ogólne stwierdzenia łatwo sprawdzić na podstawie własnych doświadczeń. Od dzieciństwa wpaja się nam, że dobre jest dziecko, które spełnia życzenia rodziców; nagrodą jest pochwała i miłość. To, które idzie za własnymi pragnieniami, jest złe; karą jest odebranie miłości, kłótnie i nagany. Porządnym, uczciwym człowiekiem i dobrym obywatelem jest ten, kto popiera bez sprzeciwu główny plan polityczny; kto zaś opiera się, żąda zmian, jest podejrzany, musi być niebezpieczny. Człowiek pełen fantazji, szukający niebanalnych rozwiązań, człowiek o żywym umyśle bardzo szybko zyskuje opinię niespokojnego ducha, a nawet wichrzyciela. Na tego, który cicho siedzi w kącie, ?nie wychyla się”, niejednokrotnie czeka medal w uznaniu obywatelskiej postawy. Czy wobec tego dziwi, że całe nasze wychowanie promuje ubóstwo fizycznej ekspresji?
Im prostszy jest słownik ruchów i mimiki, tym łatwiej ulega manipulacji; im większe bogactwo ruchów - tym trudniejsza kontrola. Niezbędną do komunikacji ekspresję ciała zastępujemy rozwiniętą mową, językiem. Ponieważ mowa umożliwia proste i jednoznaczne porozumiewanie się, w procesie wychowania zainteresowanie skupia się głównie na niej - język ciała pozostaje ubogi. Mowa daje planowi jeszcze jedną przewagę: język werbalny jako kod umowny i już w samych swoich treściach jest nośnikiem planu. Ciało reaguje spontanicznie, język podlega normie, sam jest zatem instrumentem kontroli.